Chơi ghép ba cùng con cái: mười phút mà ai cũng thắng

Trẻ điều khiển, người lớn gọi màu; kết thúc bằng một ván trẻ tự chơi.

Ghép ba là một trong số ít trò chơi mà trẻ bốn tuổi và người lớn có thể chơi cùng nhau trên cùng một màn hình mà không ai phải nhường. Luật chỉ có một câu: ba viên cùng màu cạnh nhau. Trẻ hiểu ngay, và sự khác biệt kỹ năng được bù bằng cách chia việc: trẻ điều khiển, người lớn chỉ dẫn.

Cách chia việc tốt nhất: trẻ giữ chuột, người lớn chỉ được nói một câu trước mỗi nước — 'tìm ba viên màu đỏ' chẳng hạn. Trẻ học cách quét bàn theo màu, người lớn học được nhịp kiên nhẫn. Sau mười phút, đổi vai: người lớn điều khiển và trẻ ra hiệu lệnh, và bạn sẽ ngạc nhiên với độ chính xác của hiệu lệnh từ một đứa trẻ năm tuổi.

Về thời lượng, mười phút là đủ và nên kết thúc bằng một ván trẻ tự chơi trọn vẹn từ đầu tới cuối. Kết thúc bằng chiến thắng cá nhân — dù nhỏ — dạy trẻ rằng trò chơi là thứ có thể tự mình hoàn thành, không phải thứ phải bị rút ra khỏi tay.

Ba câu người lớn được phép nói

Trẻ giữ chuột, nên phần lớn lời nói của người lớn chỉ làm nhiễu. Hãy giới hạn mình trong ba câu, và nói đúng ba câu đó trong suốt ván: màu nào đang thiếu, cột nào sắp đầy, và đổi chỗ hai viên này được không. Ba câu này đủ để trẻ tự tìm ra nước đi mà vẫn cảm thấy mình là người quyết định. Câu đầu tiên hướng mắt, câu thứ hai cảnh báo, câu thứ ba gợi ý mà không cầm tay. Nếu bạn nói câu thứ tư, rất có thể bạn đang chơi hộ trẻ, và trẻ sẽ ngồi im để chờ bạn nói tiếp. Sau vài ván, bạn sẽ thấy trẻ tự nói lại ba câu đó trước khi bạn kịp mở miệng.

Khi trẻ đòi tự chơi

Có một thời điểm trẻ sẽ đẩy tay bạn ra và nói để con tự chơi. Đó là dấu hiệu tốt, không phải mất kiên nhẫn. Lúc đó, hãy đứng dậy, rót nước, và quay lại sau một ván. Ngồi lại nhưng im lặng cũng được, miễn là mắt bạn không dán vào màn hình. Trẻ cần biết rằng ván chơi vẫn tiếp tục khi không có người lớn nhắc. Nếu trẻ thua liên tiếp ba ván sau đó, đừng vội quay lại chỉ dẫn; hãy để trẻ tự đổi bảng hoặc tự chọn màn khác. Việc tự chọn khó hơn việc thắng, và đó chính là kỹ năng bạn muốn trẻ giữ lại sau khi bạn rời khỏi ghế.

Chọn bảng theo tuổi

Bảng 6x6 phù hợp với trẻ bốn đến năm tuổi, vì mắt trẻ nhìn được gần như toàn bộ bảng mà không phải di chuyển chuột quá nhiều. Bảng 7x7 hợp với trẻ sáu tuổi trở lên, khi trẻ đã biết nhìn trước một bước. Bảng 8x8 trở lên thường quá rộng cho trẻ dưới bảy tuổi, không phải vì khó mà vì trẻ phải nhớ vị trí ngoài màn hình. Nếu không chắc, hãy chọn bảng nhỏ hơn một bậc so với tuổi. Bảng nhỏ khiến trẻ thắng sớm, và một ván thắng sớm có giá trị hơn ba ván vừa sức nhưng không bao giờ kết thúc.

Ba cách kết thúc ván khi trẻ thua

Trẻ thua thường không khóc vì thua, mà vì không hiểu vì sao mình thua. Vì vậy, hãy kết thúc bằng một trong ba cách rõ ràng. Cách thứ nhất: chỉ vào một nước đi cụ thể và nói nước đó làm bảng bị kẹt. Cách thứ hai: đổi vai, để trẻ chỉ và bạn làm theo. Cách thứ ba: tắt bảng và hẹn một ván mới sau bữa ăn. Cả ba cách đều tránh được câu dễ nói nhất là không sao đâu, vì câu đó không dạy trẻ điều gì. Điều trẻ cần là một lời giải thích ngắn gắn với việc vừa xảy ra trên màn hình.

Chia mười phút thành ba hiệp

Mười phút nên chia thành ba hiệp: hai phút để trẻ tự chọn bảng, năm phút chơi cùng, và ba phút để trẻ chơi một ván riêng. Cách chia này giữ cho buổi chơi có điểm bắt đầu và điểm kết thúc rõ ràng, và tránh được cảnh trẻ đòi thêm một ván nữa khi bạn đã đứng dậy. Nếu chỉ còn năm phút, bỏ hiệp thứ ba và giữ hiệp thứ nhất, vì quyền chọn bảng là phần trẻ thích nhất. Đừng dùng thời gian còn lại để dạy thêm mẹo; trẻ học mẹo nhanh hơn khi tự tìm ra, và bạn sẽ thấy điều đó ở ván thứ tư hoặc thứ năm của ngày hôm sau.

Khi bảng bị kẹt: nói gì

Bảng bị kẹt là lúc trẻ dễ mất kiên nhẫn nhất, và cũng là lúc người lớn dễ nói quá nhiều. Hãy dùng đúng một câu: bảng này còn ba nước là hết chỗ. Câu đó không chỉ đường, nhưng nói rõ tình trạng, và trẻ sẽ tự tìm nước đi để tránh. Nếu trẻ vẫn không tìm ra, hãy chỉ vào một cột thay vì một viên. Chỉ vào cột cho trẻ quyền chọn viên, còn chỉ vào viên là lấy mất phần việc còn lại. Sau vài lần, trẻ sẽ bắt đầu tự nói câu đó trước khi bảng kẹt thật.

Chơi cùng hai trẻ

Hai trẻ và một bảng dễ thành tranh nhau chuột hơn là chơi. Cách chia việc đơn giản nhất là mỗi trẻ một lượt, mỗi lượt ba nước, và người lớn làm trọng tài đếm to ba nước đó. Đổi lượt sau mỗi ba nước, không đổi sau mỗi ván, vì ván ghép ba có thể kéo dài và trẻ ngồi chờ sẽ bỏ đi. Nếu hai trẻ chênh nhau quá nhiều về tuổi, cho trẻ nhỏ hơn chọn bảng trước và cho trẻ lớn hơn chơi bảng nhỏ hơn một bậc; cách này giữ được cả hai bên trong cùng một ván mà không cần nhường nhau.

Mười phút sau giờ học

Mười phút ngay sau giờ học khác với mười phút trước giờ đi ngủ. Sau giờ học, trẻ cần thứ gì đó có kết thúc rõ ràng để chuyển từ trường về nhà, nên hãy chọn bảng nhỏ và kết thúc bằng một ván trẻ tự chơi. Trước giờ đi ngủ, chọn bảng có nhịp chậm hơn và giảm âm lượng, vì trò ghép ba có tiếng nổ và hiệu ứng sáng dễ làm trẻ tỉnh táo trở lại. Cùng một bảng, khác thời điểm, sẽ cho kết quả rất khác. Chọn đúng thời điểm quan trọng hơn chọn đúng bảng.

Giữ bảng cho lần sau

Khi trẻ đã chọn được một bảng hợp ý, hãy lưu lại bằng cách ghi tên bảng vào một tờ giấy dán cạnh màn hình, thay vì để tab mở. Tab mở qua đêm làm máy chậm, và sáng hôm sau trẻ phải chờ lâu hơn, dễ mất hứng trước khi ván bắt đầu. Một tờ giấy ba dòng đủ để trẻ tự mở lại đúng bảng mà không cần người lớn nhớ hộ. Cách này cũng dạy trẻ một thói quen nhỏ: chọn xong thì ghi lại, để lần sau không phải chọn lại từ đầu.